Günümüzde tüm toplumlar çok hızlı bir değişme sürecinden geçmektedir. Sanayileşme, kentleşme ve modernleşme, ulaşım ve haberleşmenin yaygınlaşması, insanların ülke içinde birbirleriyle ve diğer ülke toplumlarıyla olan ilişkilerinin çok yoğun bir şekilde gelişmesine neden olmuştur. İnsanlarda daha iyi yaşama isteği artmış ve dünyadaki gelişmelere ayak uydurma çabaları yoğunlaşmıştır. Ülkemizde toplumu her yönden geliştirmek daha ileriye götürmek amacıyla, sosyal kültürel alanlarda büyük gayretler ve atılımlar içine girilmektedir. Ancak, tüm çabalara karşın değişim sürecine toplumların ayak uydurması güç olmakta, çeşitli sorunlarla karşılaşılmaktadır.

Ülkemizde, hızlı toplumsal değişme, kentleşme ve göçün yarattığı pek çok sorun yaşanmaktadır. Ortaya çıkan sorunlardan toplumun her kesimi etkilenmektedir. Örneğin; köyden kente yığınlar halinde göçler, köyleşen kentler, nüfus artışı, sağlıksız yerleşim merkezlerinin oluşması, artan işsizlik ve yoksulluğa karşın hizmetlerin yetersiz kalması, eğitimsizlik, kültürel çözülme, bulunduğu topluma uyumsuzluk, kuşaklar arası çatışma, aile bağlarının ve komşuluk ilişkilerinin zayıflaması, toplumsal değerlerde çözülme, suça yönelme ve zararlı alışkanlıklar edinme eğilimlerinin artması gibi bir çok sorunlar ortaya çıkmakta bu sorunlar o toplumdaki her kesimi etkilemektedir. Bu sorunlar bazı bölgelerde (Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgeleri) ve büyük kentlerin gecekondu bölgelerinde daha yoğun yaşanmakta, bu nedenle bölgelerarası ve kent içi farklılıklar gözlenmektedir.

Bu sorunlar, bireylerin ve grupların kaderinden, eksikliğinden ya da yanlış davranışlarından kaynaklanmadığı gibi çözümü de bireylere ve gruplara bırakılamayacak kadar önemlidir ve sosyal devletin yükümlülüğü olarak görülmektedir. Sorunun çok yönlü olması bireylerin ve grupların bu sorunların üstesinden yalnız başlarına gelmelerini engellemektedir. Bu nedenle, yardımcı olacak meslek elemanlarına ve kuruluşlara gereksinim vardır. Eğer bu türlü temel sorunlar zamanında müdahale edilip çözümü yönünde çalışılmazsa çok daha önemli boyutlara ulaşması kaçınılmazdır.

Kentlerimizde nüfusun hızlı artmakta oluşu ihtiyaç içerisindeki gruplara yeterli çeşitlilik, hız ve etkinlikte hizmet götürülmesini güçleştirmekte hızlı kentleşme ve toplumsal değişmenin yarattığı ağır sorunlarla karşı karşıya kalan yoksul hanelerin oluşturduğu gecekondu ailesi çevrelerinde yeterli destek ve rehberlik hizmetleri bulamamaktadır.

Oysa daha sağlıklı, daha çağdaş kentler yaratabilmenin ön koşulu; gecekondulusu ve kent merkezlisi ile yaşadığı yöreleri benimseyen, seven sorunlarını hisseden, çözüm yolları öneren ve arayan katılımcı kentlilerin sayısını arttırmaktadır.

Bunu gerçekleştirmek için teknolojik ve ekonomik alanlardaki değişmeler önemli bir temel oluşturmakla birlikte günümüzde kalkınmaya, değişmeye halkın her bakımdan hazır duruma getirilmesi ve bu sürece katılımının sağlanması önem kazanmaktadır. Bu düşünce kalkınmanın maddi unsurlarının yanı sıra bir anlayış değişikliğini gerekli kılmaktadır. Toplumun sosyal fonksiyonları göz önüne alınmaksızın tek başına ekonomik kalkınma faaliyetine yönelmek yeterli olmamaktadır. Bu nedenle, bireylerin değişime; anlayış, tutum ve davranış olarak hazırlanması ve uyumlarının sağlanması zorunludur.

Bu gerekçeden yola çıkarak, Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Genel Müdürlüğü çağdaş sosyal hizmet politikaları bağlamında Kurum odaklı hizmetlerinin yanı sıra, aileye ve kadına yönelik koruyucu-önleyici, eğitici-geliştirici, tedavi ve rehabilite edici hizmetleri yerine getirmek üzere 1992 yılında Toplum Merkezi Projesi’ni hazırlayarak 1993 yılında toplum merkezi hizmetlerini başlatmıştır.

YASAL DAYANAK

2828 Sayılı Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu Kanunu’nun 9.Maddesinin değişik (j) bendi ile 15 inci maddesi hükümlerine dayanılarak düzenlenen “Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu’na Bağlı Toplum Merkezleri Yönetmeliği” 11.07.2000 tarih ve 24106 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.

TANIM

“Toplum Merkezleri” hızlı toplumsal değişme, kentleşme ve göçün yarattığı sorunlar doğrultusunda, bireylerin, grupların, ailelerin ve toplumun sorunlarla baş edebilmeleri ve bireylerin katılımcı, üretken ve kendine yeterli hale gelmesi amacıyla; koruyucu-önleyici, eğitici-geliştirici, rehberlik ve rehabilite edici işlevlerini, bir arada ve en kolay ulaşılabilir biçimde, kamu kurum ve kuruluşları, yerel yönetimler, üniversiteler, sivil toplum örgütleri ve gönüllüler ile işbirliği ve eşgüdüm içinde sunmakla görevli ve yükümlü bulunan gündüzlü sosyal hizmet kuruluşlarıdır.

TOPLUM MERKEZLERİNİN HİZMET VERDİĞİ BÖLGELER

Toplum Merkezleri öncelikle;

- Yoğun göç alan bölgelerde,
- Gecekondu bölgelerinde,
- Kalkınmada öncelikli bölgelerde
- Gereksinim duyulan diğer bölgelerde hizmete açılır.

AMAÇ

Toplum merkezlerinin genel amacı; hizmet verdiği bölgede toplum kesimlerinin daha iyi yaşam koşullarına ulaşmalarını sağlamak ve kentsel alanda yaşam biçimlerinde izlenen farklılaşmayı azaltmaktır. Bu bağlamda;

- Var olan sorunları yerinde saptayarak çözüm önerilerini halk ile birlikte üretmek.
- Sorunların çözümü için mevcut kaynakların etkinliğini ve verimliliğini artırmak, işbirliği ve eşgüdümü sağlamak.
- Öncelikle çocuk, kadın, genç olmak üzere tüm bölge halkına gelişkin beceriler kazandırmak.
- Bölgede istihdam ve gelir kaynakları yaratmak.
- Bireylerde özgüven duygusunu kendini ifade gücünü artırarak birlikte iş yapmak (örgütlü davranış) ve katılım kapasitelerini geliştirmek.
- Kendi durumlarını düzeltme kapasitelerini geliştirmek.
- Bölgede çevre duyarlılığını artırarak, çevrenin iyileştirilmesi yönünde kendilerine olanak sağlamak.
- Toplumda farklı cins, yaş, kültür ve etnik gruptan olan insanların birbirlerini anlamaya çalışarak bir arada yaşamak, üretme, paylaşma, dayanışma alışkanlıklarını ve mahalleli olma bilinci geliştirmek.
- Toplumdaki doğal liderleri ortaya çıkarmak ve gönüllü liderler yetiştirmek.

toplum merkezlerinin alt amaçlarıdır.

Hedef kitlenin en kolay ulaşabileceği ve hizmet alabileceği kuruluşlar olan toplum merkezleri birey ve grupların sorunlarının çözümünde çok önemli bir işlev üstlenmektedir.

HEDEF KİTLE

Toplum merkezlerinin hedef kitlesi, kentlerin kaynaklara ulaşmada güçlük çeken ve dezavantajlı konumdaki yörelerde yaşayan öncelikle kadın, çocuk, genç, özürlü olmak üzere tüm toplum kesimleridir.

Toplum merkezlerinde yoksulluktan ve hızlı kentleşmeden en çok etkilenen gruplar olan çocuk, genç ve kadınlar, öncelikli hizmet grubu olarak düşünülmektedir. Çünkü bu gruplar toplumun bugününü ve yarınını etkileme gücüne sahip bir kitledir. Bu grupların bilgi, beceri, eğitim, inisiyatif gücü gibi niteliklerinin arttırılması, ortaya çıkma olasılığı olan pek çok sorunun önlenmesi anlamına gelmektedir. Gecekondu bölgeleri hızlı nüfus artışının olduğu bölgeler olarak genç bir nüfusa sahiptir. Bu nedenle çocuk ve gençlerin öncelikli ele alınması önemlidir.

Yoksulluk içinde ve dezavantajlı koşullarda yaşayan çocukların her yönde gelişimi risk altındadır. Çocuklara ve en yakın ilişkide olan ve onları yönlendiren annelere götürülen hizmetlerin; içinde bulundukları sorunların çözümünde, güçlendirilmelerinde, toplum hayatına katılımında ve haklarını öğrenmelerinde etkili olacak biçimde ve onlarla birlikte planlanması gerekmektedir.

İŞBİRLİĞİ YAPILAN KURULUŞLAR

Toplumsal gelişme ve toplum kalkınmasını hedefleyen çalışmalar toplumu oluşturan tüm kurumların aktif katılımı ve kaynakların en verimli kullanımı ile başarıya ulaşmaktadır. Toplum merkezlerinin açılışları ve hizmetleri sürdürmeleri sırasında kamu kurum ve kuruluşları, yerel yönetimler, üniversiteler, sivil toplum örgütleri, gönüllü kişiler ile işbirliği ve eşgüdüm sağlanmaktadır. Bu nedenle, toplum merkezleri çok az sayıda personelle ve çok düşük maliyetle işletilen kuruluşlarımızdır.

Bu sorunların çözümü, pek çok mesleği, kamu kurum ve kuruluşunu, üniversiteleri, uluslararası kuruluşları, sivil toplum kuruluşlarını ilgilendirir. Bu nedenle, işbirliği ve eşgüdüm içinde çalışılması, çalışmanın etkinliğini yükseltmektedir. Halen; çeşitli belediyeler, Milli Eğitim Bakanlığı Kız Teknik Öğretim Genel Müdürlüğü, Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü, Anne Çocuk Eğitim Vakfı, Kadının İnsan Hakları Projesi, Türk Kadınlar Birliği, İnsan Sağlığı ve Eğitim Vakfı, Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakfı, Çağdaş Yaşamı Destekleme Derneği, Türkiye Eğitim Gönüllüleri Vakfı, Ana Çocuk Sağlığı ve Aile Planlaması Vakfı, Kadın Emeğini Değerlendirme Vakfı, Rotary Kulübü, Soroptimistler Derneği v.b. çeşitli sektörlerle yapılan protokoller çerçevesinde işbirliği ve eşgüdüm sağlanarak hizmetler sürdürülmektedir.

TOPLUM MERKEZLERİNDE UYGULANAN PROGRAMLAR

Toplum merkezlerinde; birey, grup, aile ve toplumun sorunlarla baş edebilmeleri ve bireylerin katılımcı, üretken, kendine yeterli hale gelmeleri amacıyla; koruyucu-önleyici, eğitici-geliştirici, rehberlik ve rehabilite edici hizmetler, halkın istek ve gereksinimleri doğrultusunda planlanmaktadır.

Toplum merkezlerinde hizmetlerin belirlenmesinden uygulanmasına ve sonuçlanmasına kadar her aşamasında bölge halkının katkı ve katılımları sağlanır.

Toplum merkezlerinde verilen hizmetler aracılığıyla; Yöre halkının bilgi ve bilinç düzeyi arttırılarak özellikle kadının aile ve toplum içindeki statüsünün yükseltilmesi, üretken hale getirilmesi, sağlık, beslenme, çocuk gelişimi ve eğitimi, aile planlaması ve ev ekonomisi konularında bilgilendirilmesi, kadın, çocuk, gençlere vatandaşlık haklarından başlayarak insan haklarının ve çocuk hakları sözleşmesi kapsamında çocuk haklarının ve bu hakların nasıl kullanılacağının öğretilmesi, çeşitli konularla rehberlik yapılması, sosyal kültürel açıdan çok boyutlu ilgi alanlarının geliştirilerek halk katılımının sağlanması gerçekleştirilmektedir.

TOPLUM MERKEZLERİNDE GERÇEKLEŞTİRİLEN ETKİNLİKLER

Bireylerin Bilgi, Bilinç ve Beceri Düzeylerini Arttırmaya Yönelik Eğitim Programları

- Anne Çocuk Eğitim Programı (AÇEP)
- Kadının İnsan Hakları Programı (KİHEP)
- Baba Destek Eğitim Programı (BADEP)
- Baba Eğitimi
- Aile İçi Etkileşimi Güçlendirme Projesi
- Ortak sorunları olan bireyler arasında dayanışma ve destek oluşturma çalışmaları
- Çeşitli seminer, konferans, panel, söyleşi
- Yurttaşlık ve Çocuk Hakları Eğitim Programı

Her Yaş İçin Eğitimi Destekleme Programları

- Erken Çocukluk Gelişimi Destekleme Projesi,
- Okul öncesi eğitim programları,
- İşlevsel Yetişkin Okur Yazarlık Programı
- Okul başarısını yükseltmeye yönelik kurslar
- Kütüphane ve Etüt çalışmaları

İŞ VE MESLEK EDİNDİRMEYE YÖNELİK ÇALIŞMALAR

Gelir Getirici Çalışmalar

- Ev Kadınını Destekleme Projesi
- Evde Çocuk Bakıcılığı Projesi
- Çeşitli mesleki kurslar (halıcılık, dikiş, nakış, ebru, bilgisayar, yaşlı bakımı, hasta bakımı v.b.)
- Kermes ve Sergiler.

Çevre Geliştirme Çalışmaları

- Ev ortamının iyileştirilmesine yönelik programlar
- Çevre duyarlılığının geliştirilmesi çalışmaları
- Çevrenin iyileştirilmesi yönünde çalışmalar

Sosyal-Kültürel ve Sportif Etkinlikler

- Her yaş için eğlence programları
- Tiyatro, sinema, drama, resim, müzik, şenlik, gezi programlar
- Bölgesel kültürü yaşatmaya yönelik programlar (yöresel yemek yapımı, yöresel müzik, yöresel defileler, halk oyunları v.b.)
- Her yaş için sportif etkinlikler
- Koro, enstrüman kursları vb. müzik etkinlikleri
- Gösteri, özel gün kutlamaları vb. etkinlikler
- Satranç, dama, tavla, vb. kurslar ve turnuvalar

Diğer Etkinlikler

- Rehberlik ve Danışmanlık Hizmetleri
- Resmi Nikah

Halen hizmet vermekte olan 60 Toplum merkezi hizmetlerinden açılışlarından 2004 Mayıs sonuna kadar yaklaşık 246.679 kişi yararlanmıştır.

Toplum merkezlerinde, halkın sorunlarının farkına varıp, birlikte çözüm yolları araştırarak birbirlerini anlama ve hoş görülü olma gibi tutum ve davranışları gelişmekte, organizasyon iş birliği ve iş bölümü deneyimi kazanmaları sağlanmakta, ayrıca liderlerin de bu süreç içerisinde ortaya çıkartılması ve değerlendirilmesi mümkün olmaktadır.

Toplum Merkezlerinde;

- Hizmet bölgesindeki halkın kente uyumlarının sağlanmasına ve kentle bütünleşmesine yönelik program ve projeler hazırlanır.
- Hizmetlerin birbirini tamamlar, destekler ve sürdürülebilir nitelikte olması sağlanır.
- Her toplumun veya toplumdaki farklı grupların birbirlerinden ayrı ve çok değişik sorunları ve beklentileri vardır. Bu nedenle, her toplum merkezindeki çalışmalar birbirinden farklıdır.
- Toplum merkezlerinde, toplum kaynaklarının harekete geçirilmesi, halk katılımının sağlanması da dahil mesleki bilgi, beceri, teknik ve yöntemler kullanılarak toplum organizasyonu ve kalkınmasına yönelik çalışmalar yapılmaktadır.

Toplum merkezlerinin yeterli yaygınlığa ve etkinliğe kavuşturulması ile koruyucu-önleyici, eğitici-geliştirici, tedavi ve rehabilite edici çalışmaların yanı sıra rehberlik hizmetlerinin de tüm gereksinim gruplarına ulaştırılmasıyla bireylerin önlenebilir nedenlerle korunmaya muhtaç konuma düşmesine engel olunması hedeflenmektedir. Toplum merkezlerinin çalışmaları hakkında telefonla bilgi alabilir, bizzat müracaat ederek çalışmalara katılabilirsiniz. Herkese uygun olan ve kolaylıkla ulaşabileceğiniz bütün bu hizmetler ücretsizdir.